گشت اينترنتي براي مبارزه با كلاهبرداري

همانطور كه فضاي فيزيكي پيوسته در حال تهديد بوده و جرم هاي گوناگوني در آن صورت مي گيرد ، فضاي مجازي نيز از وجود سارقان و مجرمان در امان نمانده و روز به روز همپاي پيشرفت فناوري اطلاعات ، جرم‌هاي اين حوزه نيز پيچيده‌تر و متنوع تر مي شود .

به باور كارشناسان ، اگر بتوان بابرنامه ريزي واطلاع‌رساني ، جلوي تهديدات محيط فيزيكي را گرفت ، به همان ترتيب مي توان فضاي مجازي امن‌تري را براي كاربران فراهم كرد؛ چرا كه فضاي فيزيكي مبناي فضاي مجازي است . در همين رابطه و به گزارش سايت دنياي اقتصادي ، طي مصاحبه‌اي كه با سرهنگ مهرداد اميدي ، معاون مبارزه با جرائم خاص و رايانه‌اي پليس آگاهي ناجا صورت گرفته ، با وي به گفت و گو در خصوص وضعيت جرائم رايانه اي كشور ، انواع اين جرم ها و وظايف اين نهاد براي كاهش انواع جرم در فضاي مجازي و ... پرداخته شده كه نظر به اهميت موضوع ، شما عزيزان را به خواندن اين مصاحبه دعوت مي كنيم

در ابتدا بهتر است از معاونت جرائم خاص و رايانه اي پليس آگاهي ناجا شروع كنيم ، اين واحد چه فعاليت‌هايي را انجام مي دهد؟

پليس آگاهي همانطور كه مي دانيد يك سري مأموريت‌هايي را بر  عهده دارد . مبارزه با سرقت ، جرائم جنايي ، مبارزه با قاچاق كالا و ارز ، مبارزه با جرائم اقتصادي و مبارزه باجرائم خاص رايانه‌اي ، از جمله اين مأموريت ها است . جرائمي كه در حوزه مأموريت ما قرار دارد ، مربوط به سه حوزه جعل ، كلاهبرداري و جرائم رايانه‌اي است . همچنين واحدي كه ما در اينجا داريم‌، يك واحد ستادي مبارزه با اين جرائم است ؛ يعني ما واحدهاي متناظر و مشابهي در استان‌ها داريم كه اينها كار رسيدگي به اين جرائم را انجام مي دهند و ما نيز كار هدايت ، برنامه ريزي ، نظارت و پشتيباني را دنبال مي كنيم . در واقع اين كليات وظايفي است كه اين واحد بر عهده دارد .

گشت اينترنتي يكي از طرح‌هايي بود كه به صورت حدي در سال 86 مطرح شد ، اين طرح در حال حضار درچه مرحله‌اي قرار دارد ؟

اين طرح يك فعاليت‌ مستمر بود و حدوداً از اواخر سال 86 به طور جدي آغاز به كار كرد . واضح است كه فضاي مجازي مي تواند همچون فضاي فيزيكي ، به محلي براي فعاليت مجرمان تبديل شود ؛ بنابراين همانطور كه پليس در يك فضاي واقعي ، با گذاشتن گشت‌هاي مختلف همچون گشت موتور سوار ، پياده ، خودرو سوار و ... به فعاليت و مراقبت از محيط مي پردازد ، فضاي مجازي نيز براي جلوگيري از جرم ، نيازمند اين گونه گشت ، اما به نوع ديگري هست .

اين گشتي كه از آن صحبت مي كنيد ، در فضاي مجازي چگونه فعاليت انجام مي دهد .

ما يكسري عناصري داريم كه اين  عناصر در محتواي فارسي فضاي مجازي به جست و جو مي پردازند و مواردي كه مشكوك به ارتكاب جرم يا جرم آشكار باشد را مستند مي كنند . سپس به بخش هاي اجرايي راسال و آن ها با نظارت مراجع قضايي ، شروع به تحقيق و تفحص مي كنند كه اگر ارتكاب جرم مسجل شود ، روال قانوني طي مي شود و اگرتنها يك نوع مظنونيت باشد ، با يك تحقيق مسأله برطرف مي شود.

صحبت از موارد مسكوك كرديد ، اين موارد داراي چه ويژگي است ؟

اين بخش موضوعات مختلفي را در بر مي گيرد . به عنوان مثال بايك جست و جو ، شما به يكسري سايت برخورد مي كنيد كه در خصوص فعاليت شركت هاي هرمي است . همانطور كه مي دانيد فعاليت اين نوع شركت ها طبق قانون ممنوع است ؛ بنابراين ما اين موضوع رامستند و به بخش‌هاي اجرايي مربوطه ارسال مي كنيم . يا در جايي ديگر نرم افزار هك موبايل ، سايت ، وبلاگ و ... آموزش يا فروش مي رسد كه به صورت آشكار اين نوع فعاليت مجاز نيست كه ما با جست وجو و برنامه هاي خاص ، جلوي فعاليت اين افراد را مي گيريم .

زماني كه هنوز قانون جرائم رايانه اي به تصويب نرسيده بود ، گفته بوديد در صورتي مي توانيد به صورت قاطع با كلاس‌هاي آموزش هك يا فروش نرم افزارهاي مربوط به هك برخورد كنيد كه قانون جرائم رايانه اي به تصويب رسيده باشد . هم اكنون كه اين قانون به تصويب رسيده ، چه برنامه هايي براي مبارزه با فعالان اين بخش داريد ؟

ببينيد ، الان قانون تصويب ، و مجازات‌هاي آن نيز مشخص شده است .اولين كاري كه ماانجام مي دهيم ، آگاهي دادن و اطلاع رساني است . بايد كساني كه در اين حوزه فعاليت مي كنند ، اين قانون را مطالعه كنند . چرا كه ممكن است بعضي‌ها هنوز به مفاد ، جرم ها و مجازات‌هاي اين قانون آشنايي نداشته باشند . بعد از اطلاع رساني كه از طريق رسانه انجام مي دهيم ، نوبت به شناسايي افرادي است كه از طريق انتشار يكسري اطلاعيه ، دست به كلاهبرداري از طريق اينترنت مي زنند . در واقع موارد گفته شده ، از جمله برنامه واحد ما براي مبارزه بااين گونه فعاليت ها است .

كلاهبرداري اينترنتي ، يكي از بارزترين جرم هايي است كه در فضاي مجازي در حال افزايش است .نحوه به دست آوردن اطلاعات و برخورد واحد جرائم خاص و رايانه اي پليس آگاهي ناجا ، با اين گونه جرائم چگونه است ؟

كلاهبرداري اينترنتي و مفهومي كه از آن معمولاً استفاده مي شود ، كلاهبرداري هايي است كه يا از طريق ارسال ايميل صورت مي گيرد يا از طريق سايت هايي است كه با استفاده از اهرم‌هايي همچون قرعه‌كشي ، مسابقه و ... نظر كاربران را به سوي خودشان جلب مي كنند . يك بخش برخورد يا به دست آورد اطلاعات مربوط به ين گونه جرائم ، از طريق اخباري است كه كاربران به ما منعكس مي كنند يا شكايتي كه كاربران به ما ارجاع مي دهند .

بخش ديگر نيز از طريق برخوردهايي است كه گشت‌هاي اينترنتي با اين گونه سايت‌ها ياايميل‌ها دارند .

يعي گشت اينترنتي شما به ايميل افراد نيز دسترسي دارد ؟

نه اصلا ببينيد كساني كه از طريق اينترنت دست به كلاهبرداري مي زنند ، حجم عظيمي از ايميل را براي افراد مختلف ارسال مي كنند كه ممكن است يكي از اين ايميل‌ها به دست شما يا من برسد و اينگونه نيست كه ما به بررسي ايميل افراد بپردازيم . در واقع ما از طريق شكايت كاربران ، از ارسال انواع اين گونه ايميل‌ها با خبر مي شويم .

آيا دسته بندي انجام جرم در حوزه جرائم رايانه اي و يااينكه آمار و اطلاعاتي در اين خصوص وجود دارد؟

در سال هاي گذشته ، ما يكسري دسته‌بندي در اين خصوص داشتيم ، ولي الان باتصويب قانون جرائم رايانه اي ، سعي ما اين است كه اين جرائم را با اين قانون تطبيق دهيم . در خصوص آمار و اطلاعات هم بايد بگيم كه در چهار ماه اول سال ، 56 پرونده در خصوص جرايم رايانه اي در پليس آگاهي تشكيل شد كه از اين تعداد پرونده 32 درصد مربوط به دسترسي غير مجاز به سيستم ها و داده هاي رايانه اي ، 32 درصد مربوط به هتك حرمت و نشر اكاذيب از طريق ارسال ايميل بود ، 7درصد تكثير غير مجاز و 7 درصد به كلاهبرداري از طريق ارسال ايميل و پيام كوتاه و مابقي به موضوعات متفاوت تعلق داشت . در زمينه نفوذ به سيستم بانكي و شكستن سامانه امنيتي بانك‌ها نيز ، يك مورد اتفاق افتاد كه طي آن يك كارمند بانك ، با نفوذ به سيستم محرمانه بانك در مجموع توانست سه ميليارد تومان پول به دو حساب واريز كند كه ماموران بانك مورد نظر به سرعت متوجه و در اين رابطه سه نفر دستگير شدند . همچنين 90 درصد افراد دستگير شده در رابطه با جرايم رايانه اي ، بين 18 تا 35 سال دارند و در اين رابطه از اول سال تاكنون 36 نفر دستگير شده‌اند كه 5 نفر آنها زن و 31 نفر آن مرد بوده‌اند .

خسارات وارد شده به چه ميزان بوده است ؟

در خصوص جعل وكلاهبرداري در فضاي فيزيكي ، يك خسارت جبران ناپذيري در درجه اول به مردم و بعد به بانك ها ، موسسات و شركت ها وارد مي شود . به عنوان مثال درمدت اين چهارماه ارزش ريالي پرونده هايي كه مربوط به جعل بوده ، چيزي در حدود هزار ميليارد ريال بود . اين حجم خسارت بسيار بالا است كه بخشي از آن تأمين و بخش ديگر آن تأمين نمي شود . همچنين رقمي بين 500 تا 600 ميليارد ريال ، حجم پرونده‌هاي مربوط به كلاهبرداري است كه اين حجم خسارات را بايد به صورتي جبران كنيم . تمام اين اتفاقات يا به خاطر يكسري سهل انگاري ، بي توجهي و طمع‌ورزي به وقوع مي پيوندد و يكسري هم به خاطر فرصت‌هايي است كه در برخي از بخش ها وجود دارد و كلاهبرداران از موقعيت ها استفاده و مرتكب جرم مي شوند . كاري كه ما بايد انجام دهيم اين است كه علاوه بر اقدامات كيفري ، اقدامات غير كيفري نيز انجام دهيم تاميزان وقوع جرم كم شود . يكي از اين اقدامات غير كيفري ، پيشگيري وضعي است ؛ يعني موضعيت هايي كه باعث ارتكاب جرم مي شود را كاهش دهيم .

چگونه ؟

مثلاً يكي از مشكلات بزرگ در كشور ما اين است كه برخي افراد به راحتي با مدارك جعلي ، در بانك افتتاح حساب مي كنند و با گرفتن دسته چك در بازار ، مشغول به خرج كردن مي شوند .

يعني بانك قدرت تشخيص مدارك جعلي و اصلي را ندارد ؟

دقيقاً ؛ بانك در اين خصوص اظهار مي كند كه يك شناسنامه ياكارت ملي را به صورت عرفي مي بيند و هيچ دستگاه يا راهي هم ندارد كه تشخيص دهد اين شناسنامه اصل است يا جعل . در ضمن بانك وظيفه صريحي براي چك كردن اين گونه موارد ندارد . در اين شرايط فرد به راحتي مي تواند از وضعيت موجود استفاده و دست به ارتكاب جرم بزند . در اينجا كاري كه مي توان انجام داد ، برقرار كردن تعامل ميان سيستم بانكي و سازمان ثبت احوال كشور است . وقتي اطلاعات ثبت احوال در اختيار بانك باشد و با واردكردن يك گزينه ، بتوان به جعلي يا اصلي بودن هويت يك فرددسترسي پيدا كرد ، وقوع جرم‌هايي مثل جعل و كلاهبرداري نيز كاهش پيدا مي كند . اگر اين اتفاق رخ دهد ، كلي از مشكلات سيستم قضايي ، پليس و مردم حل خواهد شد .

اين مسائل مربوط به فضاي فيزيكي است . در فضاي مجازي به چه صورت اين مسائل دنبال مي شود ؟

ببينيد ، مبناي فضاي مجازي ، فضاي فيزيكي است . اگر فردي يك كارت بانكي را با هويت جعلي به فرد ديگري بدهد ، آن فرد مي تواند باهمان كارت در فضاي مجازي دست به كلاهبرداري يا كارهاي ديگري بزند . در واقع وقتي شما توانستيد در فضاي فيزيكي با هويت جعلي به كارت بانكي دست پيدا كنيد ، پس مي توانيد دراينترنت با دادن يك آگهي ، پول را به حساب جعلي خود منتقل نموده و سپس و از آن برداشت كنيد و متواري شويد . بنابراين اگر نتوانيم فضاي فيزيكي را درست و هويت ها را نيز مشخص كنيم ، در فضاي مجازي به مشكلات بيشتري برخورد خواهيم كرد و ديگر امكان شناسايي هيچ فردي وجود ندارد .

چند مدت پيش ، از طريق اينترنت ، يكي از بانك هاي كشور مورد سرقت قرار گرفت . آيا امكان اين وجود دارد كه به صورت خلاصه درباره نحوه كار ودستگيري اين سارقان توضيح دهيد ؟

روش ما ، يك روش فني است و امكان توضيح دادن آن وجود ندارد. اما اين سرقت از طريق كارمند خود بانك و به دليل دسترسي‌اي كه به سيستم داشته ، انجام گرفته است . اما از دسترسي مجاز خود استفاده نكرد . چون آشنا به سيستم بانكي بوده ، به نحوي از يك سيستم و پسورد ديگري استفاده پول را جابه‌جا كرده است . اما صاحبان پول‌هايي كه جابه‌جا شده شناسايي ، نفر واسطه دستگير و در نهايت پروژه سرقت به شكت برخورد كرده و سه ميليارد تومان به محل خود بازگردانده شده است .

در حال حاضر بخش‌هاي مختلفي همچون دادگستري ، پليس آگاهي ناجا و ...درگير مسائل مربقوط به جرائم رايانه اي هستند . آيا قرار نيست در اين بخش يك نوع هماهنگي صورت بگيرد ؟

اين هماهنگي وجود دارد . تمامي شكايات در اين بخش ابتدا در مراجع قضايي مطرح مي شود . بعد از شكايت ، قاضي پرونده را به ضابط كه پليس است ارجاع مي دهد . در مرحله بعد نيز پليس در اين زمينه انجام مي دهد ، با نظر ، دستور و موافقت قاضي مربوطه صورت مي گيرد و در واقع بين اين بخش‌ها هماهنگي كاملي وجود دارد .

در آخر ، نظر شما در خصوص اظهارات سردار احمدي مقدم كه فضاي مجازي راتهدي جديدي براي جامعه دانستند ، چيست ؟

تمام پديده‌هاي تكنولوژيكي ، كاربردي دو وجهي دارند ؛ يعني هم مي توانند يك تهديد باشند ، هم يك نوع فرصت و اين هنر ما است كه اين تهديدات را به فرصت تبديل كنيم .

حق با شماست ، اما هميشه در كشور ما ، به تهديدات توجه مي شود تا فرصت ها ...

اين شرايط به اين دليل است كه ماهيچ گاه روي جنبه مثبت مانورنمي دهيم . مثلاً كم به اين مساله توجه مي شود كه وقتي قبوض از طريق اينترنت و با يك سرعت مناسب پرداخت شود ، چه ميزان از آلودگي هوا ، ترافيك ، هزينه ها و ... كاهش پيدا مي كند .در واقع كسي به اين جنبه هاي مثبت به دليل هزينه بالاي بررسي ، توجه نمي كند . ولي به پديده‌هاي منفي آن به خاطر آشكاري زود هنگامش ، بيشتر توجه مي شود . هيچ وقت به اين فكر نمي شود كه از همان تهديد مي توان به عنوان ابزاري براي فرصت استفاده كرد .در كل برطرف شدن اين مشكل ، نياز به گذشت زمان و مطالعه بيشتر دارد .